Obecnie, w dobie nasilającej się tendencji budowania budynków energooszczędnych i pasywnych, w trosce o oszczędność energii chciałoby się jeszcze bardziej ograniczyć dopływ świeżego powietrza do naszych mieszkań.

Zaakceptować społecznie możemy tylko oszczędności uzyskane w zdrowym systemie wentylacji i dlatego problemowi temu należy poświęcać dużo więcej uwagi niż obecnie.

Przykład wody pitnej (eau potable).

W wyśmienitej książce „Zwycięstwo nad wodą” Jean Pierre Goubert (1) opowiada historię trudności jakie napotkano w trakcie wdrażania systemu uzdatnionej wody pitnej. Mimo nieustannych chorób i wszechobecnego bólu, społeczeństwo a nawet lekarze byli przeciwko tej technologii. Wielkie epidemie XIX wieku a zwłaszcza brak odpowiednich procedur leczniczych przyspieszyło jednak w dużym stopniu rozwiązanie problemu wody. Można powiedzieć, że w większości krajów rozwiniętych obecnie można już pić wodę z kranu. Intensywny rozwój rolnictwa i hodowli zwiększył co prawda poziom nitratów w wodzie, ale to już zupełnie inne zagadnienie.

Kiedy powietrze wdychalne ( air respirable )

Dla kogoś, kto interesuje się problemem wentylacji od 25 lat i stale uczestniczy w konferencjach na ten temat oraz praktycznie stara się ten problem rozwiązać jest oczywiste, że ludzie cierpią z powodu tego czego nie widać gołym okiem – z powodu złej jakości powietrza.

Postępy w technice wentylacji są wolniejsze niż miało to miejsce w przypadku technologii uzdatniania wody, gdyż w dzisiejszych czasach posiadamy całą gamę różnorakich medykamentów pomagających do pewnego stopnia zminimalizować skutki przebywania w niewłaściwej dla organizmu atmosferze.

Dodatkowo swobodna, niekontrolowana dystrybucja powierza w atmosferze i w budynku nie umożliwia, tak jak ma to miejsce w przypadku wody, kontroli składu na poziomie stacji uzdatniania.

Z tego powodu powietrze w naszych budynkach badane jest tylko okresowo na zawartość gazu ziemnego a na zawartość CO2, CO czy NOx i innych szkodliwych czynników nigdy.

W przypadku gdy stałe kontrole jakości powietrza nie są możliwe należy koniecznie przyjąć rozwiązania systemowe zapewniające minimum biologiczne dla każdego mieszkańca i zająć się przyczyną leżącą u podłoża problemów zdrowotnych związanych z „syndromem chorego budynku”, a nie ich leczeniem objawowym.

Wentylacja grawitacyjna.

Ten rodzaj wentylacji wywoływany tzw. wyporem termicznym jest w dużym stopniu zależny od różnicy temperatur pomiędzy wnętrzem budynku a środowiskiem zewnętrznym oraz od kierunku i prędkości wiatru.

Jako przykład małej skuteczności tego sposobu wentylowania pomieszczeń można tutaj przywołać średnią wartość wymiany powietrza w starych budynkach we Francji. Wielkość tą zbadano praktycznie w trakcie ogólnonarodowego programu badawczego kilku organizacji na rzecz oszczędności energii i użytkowania budynków. Średnia dla pomieszczeń mieszkalnych 0,07 wymian powietrza na godzinę zaszokowała środowisko ekspertów (2).

To stanowczo za mało dla dobrego zdrowia i samopoczucia mieszkańców. Dla przykładowego pomieszczenia o powierzchni 60 m2 i wysokości 2,8 m taka krotność wymiany oznacza dostarczanie 11,8 m3/h powietrza. Dla trzech mieszkańców oznacza to wymianę na osobę poniżej 4 m3/h.

Najsurowsza norma wentylacyjna dla schronów atomowych w czasie klęski środowiskowej to 6 m3/h !

Temperatura zewnętrzna powodując ograniczanie lub rezygnację z wentylacji przez mieszkańców w najzimniejszych okresach ma decydujący wpływ na ilość zachorowań na schorzenia układu oddechowego.

Grafika nr 1 z (3) przedstawia zależność pomiędzy ilością zachorowań (linia przerywana) i temperaturą zewnętrzną (linia ciągła) w północnej części Stanów Zjednoczonych. Zależność ta pokazuje jednoznacznie, że największa ilość tych zachorowań występuje w zimie gdy brak aeracji mieszkań jest największy.

Problem nie do rozwiązania – kuchenki gazowe.

Wentylacja mechaniczna scentralizowana.

Jest oczywiste, że najprostszym systemem wentylacji kilku lub kilkunastu pomieszczeń jest wentylacja scentralizowana, w której bardzo łatwo jest przewidzieć centralny wymiennik ciepła, filtrację, nawilżanie itp. Pozostaje tylko doprowadzenie tak przygotowanego powietrza przez przewody na wzór dystrybucji wody do odbiorców.

Na nieszczęście powietrze to nie woda –

• filtry powszechnie stosowane w tego typu instalacjach nie zatrzymują wszystkich zanieczyszczeń stałych. Około 10 % najdrobniejszych cząstek przechodzi przez nie a same filtry po pewnym czasie ulegają zabrudzeniu i zakażają powietrze.
• różne wymienniki ciepła, nawilżacze itp. mają małe kanały niedostępne do mycia lub dokładnego czyszczenia.
• same przewody po pewnym czasie użytkowania stają się wspaniałym środowiskiem do rozwoju mikroorganizmów ponieważ większość z nich jest niedostępna do czyszczenia.

Wentylacja lokalna i indywidualna – jedno z rozwiązań przyszłości ?

Do wszystkich wyżej wymienionych problemów zdrowotnych związanych z wentylacją możemy dodać także trudności związane z dystrybucją odpowiednich ilości powietrza do poszczególnych pomieszczeń zarówno w systemie naturalnym jak i mechanicznym scentralizowanym.

W wentylacji grawitacyjnej z uwagi na stale zmieniającą się różnicę temperatur i prędkości wiatru ilość dostarczanego powietrza waha się znacząco, ale prawie nigdy nie odpowiada realnym potrzebom.
W wentylacji mechanicznej scentralizowanej na skutek trudności sterowania ilością centralnie dystrybuowanego powietrza na poziomie indywidualnego pomieszczenia osiągane są często bardzo rozbieżne ilości dostarczanego powietrza.

Wobec tych problemów niektóre państwa europejskie jak np. Szwajcaria już obecnie subsydiują badania i rozwój systemów wentylacyjnych indywidualnych.

Korzyści z wentylacji indywidualnej są liczne:

• przewody ścienne są krótkie i łatwo dostępne do inspekcji i czyszczenia
• każdy użytkownik ma możliwość regulacji parametrów wentylacji zgodnie z własnymi potrzebami
• indywidualny wymiennik ciepła umożliwia równomierny rozkład oszczędności pomiędzy lokalami w jednym budynku
• duża elastyczność instalacji i rozbudowy systemu. Pojedyncze przypadki niechęci lokatorów do rozwiązania nie obalą całego pomysłu. Rozbudowy można rozłożyć w czasie i uruchamiać każdy aparat oddzielnie
• niższe nakłady inwestycyjne – brak konieczności budowy sieci kanałów
• wysoki komfort w okresie letnim

Zakończenie.

Obserwowane coraz częściej we Francji zniechęcenie ludności do pracy w wieżowcach, pracujących tam tylko dlatego, że nie mają innego wyjścia, potwierdza dobitnie fakt istnienia problemu higienicznego wentylacji.

Ponieważ obecnie notuje się postępujący nacisk na wdrażanie „sustainable and green buildings” ( zrównoważone budownictwo ekologiczne ), w którym oszczędność energii a więc dobra wentylacja jest priorytetem, byłoby nieszczęściem wprowadzenie do naszych mieszkań tych samych problemów, które obecnie obserwujemy w budynkach biurowych. Wydaje się jednak, że istnieje realna, uzasadniona ekonomicznie możliwość techniczna do stworzenia przyjaznej dla ludzi atmosfery w biurach jak i budynkach mieszkalnych.

Eugeniusz Rylewski